ఈ పుస్తకంలో వెతకండి
1541లో, టర్కులను సైనికంగా ఓడించడానికి మనోధైర్యాన్ని పెంపొందించేందుకు, వారికి వ్యతిరేకంగా ప్రార్థన చేయమని ఒక విజ్ఞప్తిని వ్రాయమని ఎలెక్టర్ జాన్ ఫ్రెడరిక్ లూథర్ను కోరాడు. కానీ, 'టర్కులకు వ్యతిరేకంగా ప్రార్థన విజ్ఞప్తి'లో లూథర్, జర్మన్ ప్రజలలో క్రైస్తవ నిబద్ధత లోపించడం పట్ల ఎక్కువ ఆందోళన చెందాడు మరియు ముందుకు వస్తున్న టర్కీ సైన్యాలను దేవుని శిక్షాదండానికి ఒక సంకేతంగా చూశాడు. అతను ఇలా ప్రారంభించాడు:
మంచి సలహాను తిరస్కరించిన వ్యక్తిని పైకి లేపడం సాధ్యం కాదని అంటారు.
సర్వ దయాళులకు తండ్రియైన దేవుడు తన వాక్యము ద్వారా మనకు జ్ఞానోదయం కలిగించి, పోప్ పాలన యొక్క హేయమైన అంధకారం మరియు విగ్రహారాధన నుండి తన పవిత్ర రాజ్యపు వెలుగులోకి మనలను పిలుస్తున్నాడని, జర్మన్లమైన మేము చాలా సంవత్సరాలుగా వింటూనే ఉన్నాము. కానీ ఈనాడు, దాని పట్ల మనం ఎంత కృతఘ్నత లేకుండా, కృతజ్ఞత లేకుండా ఉన్నామో చూడటం ఒక భయంకరమైన దృశ్యం.
లూథర్ తన అప్పీల్ను ఈ హెచ్చరికతో ముగించాడు
క్రైస్తవులమైన మనం మన తెలివితేటల మీద గానీ, మన బలం మీద గానీ నిరీక్షణ ఉంచకూడదు.... మన సాంత్వన, ధైర్యం, ఆత్మవిశ్వాసం, భద్రత, విజయం, జీవం, ఆనందం, మన గౌరవం మరియు మహిమ అన్నీ సర్వశక్తిమంతుడైన తండ్రియగు దేవుని కుడిచేతి వైపున స్వయంగా ఆసీనులై ఉన్నాయి.... మనమంతా ఆయనకే అప్పగిస్తున్నాము. ఆయన ఆది నుండి చేసినట్లుగా, ఇప్పుడు చేస్తున్నట్లుగా, మరియు నిత్యత్వం వరకు ఎల్లప్పుడూ చేసే విధంగా, ఆయన అన్నిటినీ చక్కగా చేస్తాడు. ఆమేన్.
లూథర్ యొక్క ప్రధాన నమ్మకం ఏమిటంటే, "ఇతర పాపాలతో పాటు, పోప్ యొక్క హేయమైన చర్యను సహించిన పాపభరితమైన క్రైస్తవ ప్రపంచంపై టర్కులు దేవుడు విధించిన శిక్ష." ఈ కారణంగా, యూదులు, కాథలిక్కులు మరియు మరికొందరు ప్రొటెస్టంట్లకు వ్యతిరేకంగా రాసిన రచనలతో పోలిస్తే, టర్కులకు వ్యతిరేకంగా లూథర్ చేసిన వాదోపవాదాలు మరింత సంయమనంతో కూడినవిగా కనిపిస్తాయి.
యూదుల గురించిన లూథర్ రచనల ధోరణి కాలక్రమేణా జాగ్రత్తతో కూడిన ఆశ నుండి తీవ్రమైన ఖండనకు మారింది. అన్యజనులు క్రీస్తు యొక్క రక్త సంబంధీకులని, యూదులు క్రీస్తు యొక్క రక్త సంబంధీకులని లూథర్ తన ప్రజలకు గుర్తుచేశాడు. క్రొత్త నిబంధన రచయితలను "నిజమైన యూదులు" అని ఆయన వర్ణించాడు, మరియు అగస్టీన్ తప్ప, అన్యజనులైన క్రైస్తవులమైన మనం ఏ విధంగానూ యూదులతో సమానం కాదని పేర్కొన్నాడు, "అన్యజనుల సంఘంలో ఇతరులందరి కంటే ప్రత్యేకంగా నిలిచే ఏకైక బోధకుడు అతనే." యూదులను దయతో చూసి, వారికి పాత మరియు క్రొత్త నిబంధనల వంటి పవిత్ర గ్రంథాలను సరిగ్గా బోధిస్తే, "వారిలో చాలామంది నిజమైన క్రైస్తవులుగా మారి, తమ పితరులైన ప్రవక్తలు మరియు పితృపురుషుల విశ్వాసానికి తిరిగి వస్తారు" అని లూథర్ వాదించాడు. యూదులు క్రైస్తవ మతంలోకి మారినప్పుడు, వారు క్రీస్తులో మన సహోదర సహోదరీలవుతారని లూథర్ చెప్పాడు.
అయితే, కొద్దిమంది యూదులు మాత్రమే క్రైస్తవులుగా మారారు. కొంతమంది యూదులు క్రైస్తవులను యూదు మతంలోకి మార్చడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారని పుకార్లు వచ్చినప్పుడు, అది లూథర్కు మింగుడుపడలేదు. అతని మునుపటి, మరింత ఆమోదయోగ్యమైన వైఖరి, యూదులు యూదులు అయినందువల్ల కాదు, వారు క్రైస్తవులు కానందువల్ల, కోపంతో కూడిన తిరస్కారంగా మారింది. 1543లో, లూథర్ 'యూదులు మరియు వారి అబద్ధాలపై' అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించాడు, అందులో అతను జర్మన్ నాయకులను "వారి భూమి నుండి యూదులందరినీ తరిమివేయమని" కోరాడు. పాత నిబంధన పండితుడిగా తన పనిలో ఇశ్రాయేలు ప్రజల పట్ల ఎంతో ప్రేమను చూపిన వ్యక్తికి ఇది "క్షమించరాని కఠినమైన తీర్పు" అని గ్రిట్ష్ రాశారు.
అతని వారసత్వంతో పోరాటం
1545 మార్చిలో, లూథర్ తన లాటిన్ రచనల విట్టెన్బర్గ్ ముద్రణకు ముందుమాటను పూర్తి చేశాడు. కొన్నిసార్లు, తాను ఇన్ని పుస్తకాలు రాసినందుకు లూథర్ గర్వంగా, సంతోషంగా కనిపించేవాడు. మరికొన్నిసార్లు, వాటి గురించి తన సందేహాలను వ్యక్తం చేసేవాడు. లూథర్ సంకలిత రచనలను ప్రచురించడానికి అనుమతించమని ముద్రకులు ఆయనను కోరినప్పుడు, లూథర్ ఇలా అన్నాడు, “నా పుస్తకాలన్నీ కనుమరుగైపోయి, కేవలం పవిత్ర గ్రంథాలు మాత్రమే చదవబడాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.” గలతీయులకు రాసిన పత్రికపై తన పెద్ద వ్యాఖ్యానాన్ని పూర్తి చేసినప్పుడు, ఆయన ఇలా అన్నాడు, “ఈ రచనా పిచ్చిని ఎవరు ప్రోత్సహిస్తున్నారో నాకు ఆశ్చర్యంగా ఉంది! ఇంతటి భారీ గ్రంథాలను ఎవరు కొనాలనుకుంటారు? ఒకవేళ కొన్నా, వాటిని ఎవరు చదువుతారు? ఒకవేళ చదివితే, వాటి ద్వారా ఎవరు ప్రబోధం పొందుతారు?”
తరువాత, లూథర్ ఇలా అన్నాడు, “నా సలహా తీసుకుంటే, నా గలతీయులకు, ద్వితీయోపదేశకాండము, మరియు యోహాను వంటి సిద్ధాంతాన్ని కలిగి ఉన్న నా పుస్తకాలు మాత్రమే ముద్రించబడతాయి. మిగిలిన [నా పుస్తకాలు] కేవలం చరిత్ర కోసం మాత్రమే చదవాలి, తద్వారా 77 అతని లాటిన్ పుస్తకాల ముందుమాటలో, ఇదంతా [సంస్కరణ] ఎలా ప్రారంభమైందో చూడవచ్చు.”
లూథర్ సంస్కరణ ఉద్యమం యొక్క ఆరంభాన్ని వివరిస్తూ, "ఒక ముఖ్యమైన చారిత్రక వ్యక్తిగత సాక్ష్యాన్ని" సృష్టించాడు.
రాజకీయ అధికారులతో వ్యవహరించడం
లూథర్ తన జీవితపు చివరి సంవత్సరాలను రాకుమారులకు సలహాదారుడిగా గడిపాడు. తాను ప్రారంభించిన మత ఉద్యమానికి మద్దతు ఇవ్వడానికి, అది రాజకీయ ప్రయోజనాలలో చిక్కుకోకుండా నిరోధించడానికి ప్రయత్నించాడు. అతనికి ఈ పాత్ర అంటే ఇష్టం లేదు. తొలినాళ్లలో, విశ్వాసాన్ని కాపాడటానికి చక్రవర్తిని సాయుధంగా ప్రతిఘటించడాన్ని లూథర్ గట్టిగా తిరస్కరించాడు. ఆ తర్వాత, లూథర్ తన వైఖరిని కొంత మార్చుకున్నాడు. చక్రవర్తిని సైనికంగా ప్రతిఘటించే హక్కు అనేది ఒక రాజకీయ, చట్టపరమైన ప్రశ్న తప్ప, మతపరమైనది కాదని వాదించాడు. మతాన్ని కాపాడటానికి చక్రవర్తిని ఎదిరించడం దైవ సంకల్పాన్ని ఉల్లంఘించడమే అవుతుందేమోనని ఆందోళన చెందేవారి మనస్సాక్షిని, తనతో సహా, శాంతింపజేయడానికి అతను ప్రయత్నించాడు.
లేఖన మరియు వేదాంత విషయాలలో రాజీపడటం లూథర్ స్వభావం కాదు. సువార్తను కత్తితో రక్షించాలనే భావనతో ఆయన వేదాంతపరంగా ఎన్నడూ సుముఖంగా లేరు. అయితే, పరిస్థితులు రాయితీలను, సర్దుబాట్లను కోరాయి, మరియు లూథర్ తన నమ్మకాలకు కట్టుబడి ఉండేందుకు ప్రయత్నిస్తూనే అయిష్టంగా సర్దుకుపోయారు.
ప్రపంచం పట్ల నిరాశావాదం
ప్రపంచ స్థితిలో పెద్దగా మెరుగుదల ఉంటుందని లూథర్కు పెద్దగా ఆశ లేదు. ఆయన ఇలా అన్నారు, “దేవుడు తన ప్రాపంచిక రాజ్యం కంటే తన ఆధ్యాత్మిక రాజ్యం గురించే ఎక్కువగా ఆలోచిస్తాడు... కాబట్టి ఎలాంటి మార్పులూ చేయమని నేను సలహా ఇవ్వను. మనం బ్రతికి ఉన్నంత కాలం మనకు చేతనైనంత వరకు గాయాలకు కట్టు కట్టి, వాటిని బాగుచేయాలి, దుర్వినియోగాలను శిక్షించాలి, మరియు గాయాలపై కట్టుకట్టడం, బిగింపులు వ్యర్థమని లూథర్ చెప్పిన ఉదాహరణను తరచుగా ఉదహరిస్తారు.” ప్రపంచ సమస్యలను పరిష్కరించడానికి మానవులు చేసే ప్రయత్నాల గురించి ఆయన చెప్పిన ఒక ఉపమానం తరచుగా ఉటంకించబడుతుంది: “ప్రపంచం ఒక తాగుబోతు రైతులాంటిది. అతన్ని ఒక వైపు నుండి జీనులో కూర్చోబెడితే, అతను మరో వైపు నుండి కింద పడిపోతాడు. ఎంత ప్రయత్నించినా అతనికి సహాయం చేయలేము. అతను సైతానుకు బానిస కావాలనుకుంటాడు.”
తన నిరాశావాద దృక్పథం ఉన్నప్పటికీ, లూథర్ విరక్తికి గానీ, నిష్క్రియాత్మకతకు గానీ లొంగిపోలేదు. ఈ ప్రపంచంలో జీవితాన్ని మరింత సహించగలిగేలా చేయడానికి ఆయన కృషి చేశారు. తన జీవితపు చివరి రోజులను లౌకిక విషయాలతో చర్చలు జరుపుతూ సంధాన పీఠం వద్ద గడిపారు. లూథర్, తాను సంవత్సరాల క్రితం ‘జర్మన్ జాతి క్రైస్తవ ప్రభువులకు’ అనే గ్రంథంలో ప్రతిపాదించిన అభిప్రాయానికే కట్టుబడి ఉన్నారు: "తన ప్రియమైన జర్మన్ల" కోసం ఆయన జాతీయ కార్యక్రమం "పశ్చాత్తాపం, మరమ్మత్తు మరియు సంస్కరణ"తో కూడుకున్నదని, దేవుడు తిరిగి వచ్చి అన్నింటినీ సరిదిద్దే చివరి రోజులలో తాను జీవిస్తున్నాననే నమ్మకానికి తావులేదని తెలిపారు. 1530లో జరిగిన ఆగ్స్బర్గ్ సభ "తీర్పు దినానికి ముందు నిజమైన చివరి బూర" అని ఆయన విశ్వసించారు. ఈ ప్రోత్సాహకరమైన సంఘటనలను లూథర్ అంత్యకాలపు సంకేతాలుగా భావించారు. "అంత్యదినం ఎంతో దూరంలో లేదని నేను భావిస్తున్నాను," అని ఆయన సంధాన పీఠం వద్ద వ్యాఖ్యానించారు. నా కారణం ఏమిటంటే, సువార్తను వ్యాప్తి చేయడానికి ఇప్పుడు ఒక చివరి గొప్ప ప్రయత్నం జరుగుతోంది. ఇది ఒక కొవ్వొత్తి లాంటిది. అది ఆరిపోవడానికి ముందు, చాలా కాలం పాటు వెలుగుతూనే ఉంటుందన్నట్లుగా చివరిసారిగా గొప్పగా వెలుగుతుంది, ఆ తర్వాత ఆరిపోతుంది.
ఆధ్యాత్మిక యుద్ధం
ఒకసారి, లూథర్ తన స్నేహితులతో సరదాగా మాట్లాడుతూ, తాను “ఒక సామాన్యుడిని” అని చెప్పాడు. “ఆర్థిక, రాజకీయ విషయాలలో మీరింకా నాకంటే ఎక్కువ జ్ఞానం కలవారు,” అన్నాడు. “నాకు అలాంటి విషయాలపై ఆసక్తి లేదు. నాకు సంఘం గురించే చింత, సైతాను దాడుల నుండి నన్ను నేను కాపాడుకోవాలి.”
లూథర్—మరియు చాలా శక్తివంతమైనవాడు. లూథర్ ఇలా అన్నాడు, “సైతాను ప్రపంచమంత పెద్దవాడు, ప్రపంచమంత విశాలమైనవాడు, మరియు అతను స్వర్గం నుండి నరకం వరకు విస్తరించి ఉన్నాడు.”
లూథర్ ఇలా వ్రాశాడు: “పాఠకుడా, దేవునికి అప్పగించబడుము, మరియు సాతానుకు వ్యతిరేకంగా వాక్య వ్యాప్తి కొరకు ప్రార్థించుము. బలవంతుడు, దుష్టుడు, ఇప్పుడు మిక్కిలి ఉగ్రుడు, క్రూరుడు కూడా అయిన వాడు 87 తన సమయం దగ్గర పడిందని, తన పోప్ రాజ్యం ప్రమాదంలో ఉందని అపవాదికి తెలుసు.” తరచుగా, “ఇంతకుముందు అద్భుతమైన శాంతి ఉండేది, కానీ ఇప్పుడు నువ్వు దానికి భంగం కలిగించావు, అలా చేయమని నీకు ఎవరు ఆజ్ఞాపించారు?” అని చెబుతూ లూథర్ను కలవరపరిచేవాడు. 88 లూథర్ కొన్నిసార్లు మొరటు, అమర్యాదకరమైన భాషతో అపవాదిని ఎగతాళి చేస్తూ అతనితో వ్యవహరించేవాడు. అపవాది యొక్క వేదాంతపరమైన వాదనలకు ఎలా సమాధానం ఇవ్వాలో కూడా అతను నేర్చుకున్నాడు. తన పాపాల గురించిన ఆలోచనలతో సతమతమవుతున్న ఒక అతిథితో లూథర్ ఇలా చెప్పాడు: “ధర్మశాస్త్రం గురించి సాతానుతో వాదించవద్దు. కృప గురించి చర్చించేలా అతడిని చేయి.”
సైతాను శక్తిని, దుష్టుల వ్యూహాలను ఎదుర్కొంటున్నప్పుడు, క్రైస్తవులు ఓడిపోయే పోరాటం చేస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది. “చెమట వలన గానీ, కత్తి వలన గానీ మెస్సీయ రాజ్యాన్ని ఎన్నడూ ముందుకు నడిపించలేము,” అని లూథర్ అన్నారు. దానికి బదులుగా, అది “సహించడం, పనిచేయడం, పట్టుదలతో ఉండటం, వేచి ఉండటం—బహిరంగంగా సువార్తను ప్రకటించడం, జోక్యం చేసుకోమని దేవుడిని బహిరంగంగా వేడుకోవడం” ద్వారా వస్తుంది.
బాధ
"జర్మన్ జాతి క్రైస్తవ ఔత్సాహికులకు" అనే గ్రంథంలో, యువ లూథర్ ఇలా వ్రాశాడు: బాధపడే క్రీస్తు మన పని మరియు బోధనల ద్వారా మాత్రమే కాకుండా, మన బాధలు మరియు మరణాల ద్వారా కూడా భూమిపై తన ప్రాతినిధ్యాన్ని కోరుకుంటాడు. వృద్ధుడైన లూథర్కు బాధపడటం అంటే ఏమిటో తెలుసు. తన జీవితంలోని చివరి పదిహేను సంవత్సరాలలో, అతని శారీరక అనారోగ్యాలు మరియు అసౌకర్యాలు తీవ్రమయ్యాయి మరియు కొన్నిసార్లు ప్రాణాంతకంగా మారాయి. మూత్రపిండాల్లో మరియు పిత్తాశయంలో రాళ్లు, జీర్ణాశయ సంబంధిత రుగ్మతలు, పెరుగుతున్న చెవుడు, ఆయాసం, తీవ్రమైన తలనొప్పులు మరియు గుండె సమస్యల వలన అతను తరచుగా నొప్పితో, కొన్నిసార్లు తీవ్రమైన బాధతో ఉండేవాడు. అతను మానసికంగా మరియు భావోద్వేగపరంగా బాధపడ్డాడు; ఆధ్యాత్మిక కుంగుబాటు, ప్రపంచం పట్ల మరియు కొన్నిసార్లు చర్చి పట్ల సందేహం మరియు నిస్పృహలతో సతమతమయ్యాడు. సంస్కరణ ఉద్యమం యొక్క పురోగతి పట్ల అతను తీవ్ర నిరాశకు గురయ్యాడు మరియు రాజకీయ ప్రమేయం తీసుకురాగల ప్రమాదాల గురించి ఆందోళన చెందాడు. చివరి రోజుల్లో, లూథర్ తన మానసిక స్థితిని తానే ప్రశ్నించుకోవడం ప్రారంభించాడు, మరియు ఆత్మహత్య ఆలోచనలు కూడా చేశాడు. కానీ అతను ఇలా చెప్పగలిగాడు, “సరే. పర్వాలేదు. నేను పిచ్చివాడినైతే, దేవుడు తెలివిగా ఉంటాడు మరియు నా ప్రభువైన క్రీస్తు నాకు జ్ఞానంగా ఉంటాడు.”
నిరాశ సమయాల్లో, మనం “పిడికిళ్లు బిగించి ప్రార్థించాలి” అని లూథర్ అన్నారు. 92 ఆయన స్నేహితుల ప్రార్థనలను ప్రోత్సహించారు, కానీ అలా చేయడం ఎల్లప్పుడూ సులభం కాదని ఆయన ఒప్పుకున్నారు. ఆయన కేటీ ప్రేమ మరియు జ్ఞానంపై ఆధారపడ్డారు. మంచి భోజనం చేయడం, మంచి బీరు తాగడం కూడా సహాయపడ్డాయి. 93 అన్నింటికంటే ముఖ్యంగా, లూథర్ బాధలను మరియు ఆలోచనలను “తరిమికొట్టడానికి” సంగీతం ఒక మంచి మార్గమని ఆయన కనుగొన్నారు, ఎందుకంటే సైతాను దానిని అంతగా ద్వేషిస్తాడు.
కష్ట సమయాల్లో సహాయం కోసం బైబిల్. 11వ అధ్యాయం నుండి ప్రసంగిస్తూ, ఆయన క్రైస్తవులను ఇలా ప్రోత్సహించారు: “చింతను, భయాలను పక్కన పెట్టండి... కానీ ఒక మూలకు కాదు... ఎందుకంటే చింతలు హృదయానికి అంటుకున్నప్పుడు, వాటిని ఆ విధంగా పక్కన పెట్టలేము. క్రైస్తవుడు తన హృదయాన్ని, తన చింతలను రెండింటినీ దేవుని వీపు మీద వేయడం నేర్చుకోవాలి, ఎందుకంటే దేవునికి బలమైన మెడ, బలమైన భుజాలు ఉన్నాయి; ఆయన ఆ భారాన్ని సులభంగా మోయగలడు.”
Ecclesiastes 6:12 పై వ్యాఖ్యానిస్తూ, లూథర్ ఇలా అడిగాడు, “భవిష్యత్తు ఒక్క క్షణం కూడా మన చేతిలో లేదని తెలిసి కూడా, మనం ఆలోచనలతో ఎందుకు ఇంతగా కలత చెందుతున్నాము? కాబట్టి, మనం వర్తమానంతో సంతృప్తి చెంది, మనల్ని మనం దేవుని చేతికి అప్పగించుకుందాం, ఎందుకంటే గతాన్ని, భవిష్యత్తును కేవలం ఆయనే ఎరిగి, నియంత్రిస్తాడు.” 1542లో, అతను 31వ కీర్తనలో సహాయం పొందాడు, అప్పటి వరకు “నా కాలములు నీ చేతిలో ఉన్నవి” అనే మాటను తాను నిజంగా అర్థం చేసుకోలేదని అంగీకరించాడు. “అంటే, నా పూర్తి జీవితం, ప్రతి రోజు, గంట, క్షణం—అంటే, ‘నా ఆరోగ్యం, అనారోగ్యం, దురదృష్టం, సంతోషం, జీవితం, మరణం, ఆనందం మరియు దుఃఖం నీ చేతిలో ఉన్నాయి’ అని చెప్పడంతో సమానం.” లూథర్ స్నేహితులను మరియు బంధువులను కోల్పోయాడు. 1530లో అతను కోబర్గ్ కోటలో ఉన్నప్పుడు, తన తండ్రి మరణ వార్త అతన్ని తీవ్రంగా కలచివేసింది. అతను తన కీర్తనల పుస్తకాన్ని తీసుకుని, 97 వెళ్ళాడు. మరుసటి సంవత్సరం, లూథర్ తల్లి మరణించింది. తన గదిలోకి వెళ్లి, రెండు రోజుల పాటు ఏడ్చాడు. 1542 సెప్టెంబర్ 20న తన పదమూడేళ్ల కుమార్తె మగ్దలేనా మరణం కంటే లూథర్కు మరేదీ ఎక్కువ బాధను కలిగించలేదు. ఆమె మరణం వల్ల కలిగిన వియోగం అతన్ని అపరిమితంగా కలచివేసింది. అతను ఇలా అన్నాడు, “ఆమె నిశ్చయంగా శాంతితో ఉందని, అక్కడ [పరలోకంలో తన తండ్రితో] చాలా క్షేమంగా ఉందని తెలిసి కూడా ఇంతగా దుఃఖించడం వింతగా ఉంది!” అతనితో సానుభూతి చూపిన స్నేహితులతో, అతను కేవలం, “నేను ఒక పుణ్యాత్మురాలిని స్వర్గానికి పంపించాను” అని చెప్పాడు.
తన బాధ ఉన్నప్పటికీ, లూథర్ బోధించడం, ఉపదేశించడం మరియు వ్రాయడం కొనసాగించాడు. తన బాధ కారణంగానే అతను కొనసాగాడని కూడా చెప్పవచ్చు. 119వ కీర్తన నుండి, అతను "వేదాంతాన్ని అధ్యయనం చేసే సరైన మార్గం" కోసం మూడు నియమాలను గ్రహించాడు—"ప్రార్థన, ధ్యానం, మరియు బాధ." దాని అనేక రూపాలలో ఉన్న ఈ బాధ ద్వారానే ప్రధానంగా "దేవుని వాక్యం ఎంత సరైనదో, ఎంత సత్యమైనదో, ఎంత మధురమైనదో, ఎంత మనోహరమైనదో, ఎంత శక్తివంతమైనదో, ఎంత ఓదార్పునిచ్చేదో, అది సర్వజ్ఞానానికి మించిన జ్ఞానమో" ఒకరు అర్థం చేసుకోగలుగుతారు.
లూథర్కు అమరత్వం ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే అది బాధపడే సమాజంగా సంఘం గురించిన అతని ఆలోచనకు ప్రతీకగా నిలిచింది. 1539లో ప్రచురించిన తన 'ఆన్ ది కౌన్సిల్స్ అండ్ ది చర్చ్' అనే పుస్తకంలో, అతను బాధ మరియు హింసను నిజమైన సంఘం యొక్క లక్షణాలలో ఒకటిగా స్పష్టంగా గుర్తించాడు:
పరిశుద్ధ క్రైస్తవ ప్రజలు, పవిత్రమైన సిలువను ధరించడం ద్వారా బాహ్యంగా గుర్తించబడతారు. వారు తమ శిరస్సు అయిన క్రీస్తు వలె మారడానికి, ప్రతి దురదృష్టాన్ని, హింసను, సైతాను, లోకం మరియు శరీరం నుండి వచ్చే అన్ని రకాల శోధనలను మరియు కీడును... అంతర్గత దుఃఖం, పిరికితనం, భయం, బాహ్య పేదరికం, తిరస్కారం, అనారోగ్యం మరియు బలహీనత ద్వారా సహించాలి.
1523 జూలై 1న, లూథర్ జన్మస్థలమైన ఐస్లెబెన్లోని మఠానికి చెందిన ఇద్దరు అగస్టీనియన్ సన్యాసులను బ్రస్సెల్స్ టౌన్ హాల్ ముందు దహనం చేశారు. ఈ వార్త విన్నప్పుడు, లూథర్ విలపిస్తూ, “పవిత్ర సువార్త కోసం అమరవీరుడయ్యే మొదటి వ్యక్తిని నేనే అవుతానని అనుకున్నాను; కానీ నేను దానికి అర్హుడను కాను” అని అన్నారు. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత తీవ్ర అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న లూథర్, దేవుడు తనను అమరత్వానికి అర్హుడిగా పరిగణించలేదని భావించి నిరాశకు లోనయ్యారు. విట్టెన్బర్గ్లో చదువుకున్న కేంబ్రిడ్జ్ మఠానికి చెందిన అగస్టీనియన్ సన్యాసి రాబర్ట్ బార్న్స్ను, ఎనిమిదవ హెన్రీ రాజు ఆదేశం మేరకు 1540 జూలై 30న స్మిత్ఫీల్డ్లో దహనం చేశారు. బార్న్స్ యొక్క చివరి విశ్వాస ప్రకటన యొక్క జర్మన్ అనువాదాన్ని లూథర్ ప్రచురించారు. ముందుమాటలో లూథర్ ఇలా వ్రాశారు: “ఇంట్లోనూ, భోజన బల్ల వద్ద మన మంచి మరియు భక్తిగల సహచరుడైన వ్యక్తిని, దేవుని ప్రియ కుమారుని కొరకు తన రక్తాన్ని చిందించి, ఒక పవిత్ర అమరవీరుడుగా మారమని దేవుడు ఎంతో దయతో పిలిచాడని వినడం నాకు ప్రత్యేక ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది.” 103 బైబిల్పై ఆయన చేసిన మొదటి ఉపన్యాసాల నుండి ఆదికాండంపై చేసిన చివరి ఉపన్యాసాల వరకు, సంఘంపై లూథర్ దృక్పథం మారలేదు: అది క్రైస్తవుల యొక్క కనబడే మరియు బాధపడే సహవాసం. ఆదికాండంలోని పితృపురుషుల సుదీర్ఘ శ్రమలను దీర్ఘకాలంగా అధ్యయనం చేయడం ద్వారా, ఎంతటి వైభవోపేతమైన మరణం కన్నా జీవితమే గొప్ప మరియు నిజమైన అమరత్వం కాగలదని లూథర్ తెలుసుకున్నారు.
ప్రపంచ అలసట
లూథర్ విట్టెన్బర్గ్లో తన భార్య, పిల్లలు, విద్యార్థులు, స్నేహితులు మరియు తన కుక్కతో కలిసి జీవితాన్ని ఆస్వాదించాడు. తన చుట్టూ ఉన్న ప్రకృతి సౌందర్యానికి అతను మురిసిపోయాడు. జనవరి 1న, అతను 1538వ సంవత్సరానికి ఈ మాటలతో స్వాగతం పలికాడు, “క్రీస్తు మహిమ కొరకు, ఆయన సంఘ రక్షణ కొరకు, మరియు సాతాను, అతని అనుచరుల గందరగోళం కొరకు ఒక కొత్త సంవత్సరం ప్రారంభం ఎంత మంచిది, ఆనందకరమైనది మరియు శుభప్రదమైనది!” 104 1539లో, అతను ఒక వసంత దినపు పూలలో మునిగిపోయాడు, “వాటి వికసనం మృతుల పునరుత్థానానికి ఒక ఉపమానం. చెట్లు ఎంత ఆహ్లాదకరంగా ఉన్నాయి! ప్రతిదీ ఎంత అద్భుతంగా పచ్చగా మారడం ప్రారంభమవుతోంది!… మన ఈ భూలోక ప్రయాణంలో దేవుడు ఇంత ఆనందాన్ని పొందగలిగితే, రాబోయే జీవితంలో అది ఎలా ఉండాలి?”
అయితే, లూథర్ తన గురించి, ప్రపంచ పరిస్థితి గురించి, మరియు చర్చి గురించి కూడా, అంతకంతకూ నిరుత్సాహానికి లోనయ్యాడు. ఏప్రిల్ 1533లో, లూథర్ ఇలా ప్రకటించాడు, “నేను బ్రతకడం వల్ల పూర్తిగా అలసిపోయాను. మన ప్రభువైన దేవుడు త్వరగా వచ్చి నన్ను తీసుకువెళ్ళుగాక!” 106 1538లో, అతను ఇలా అన్నాడు, “నేను ఇప్పుడు అలసిపోయాను మరియు చింతలతో నిండి ఉన్నాను, అయినప్పటికీ నన్ను తీసుకువెళ్ళు!” 107 కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, అతను ఇలా ఒప్పుకున్నాడు, “నేను ప్రపంచంతో విసిగిపోయాను, మరియు అది నాతో విసిగిపోయింది.”
ముగింపుకు చేరుకుంటున్నాను
తన జీవితపు చివరి వారాలకు చేరుకుంటున్నప్పుడు, లూథర్ తన ఉపన్యాసాలలో ఆదికాండములోని చివరి అధ్యాయాలకు వచ్చాడు. అక్కడ, తన విశ్వాసాన్ని బలపరిచే అనేక అమూల్యమైన సత్యాలను ఆయన కనుగొన్నాడు. యాకోబు మరణం గురించి ఆయన ఇలా అన్నాడు, “యాకోబు చనిపోతాడు, ఇది నిజమే, అయినప్పటికీ అతని మరణం జీవితంతో సమానం—నిజానికి, అది జీవితానికి అత్యంత సన్నిహితమైనది.” లూథర్ యాకోబు తరపున ప్రథమ పురుషలో మాట్లాడాడు, “నేను చనిపోతున్నాను మరియు సమాధిలో పడుకుంటాను, కానీ దేవుడు జీవిస్తున్నాడు. మిమ్మల్ని నడిపించే దేశానికి వాగ్దానం చేసినవాడే, నన్ను కూడా చాలా శ్రేష్ఠమైన మరొక దేశంలోనికి పంపుతాడు. ఎందుకంటే అది ఆయన వాగ్దానం.” యాకోబు సమాధి మరియు యోసేపు మరణం మరియు సమాధి గురించి లూథర్ మరికొన్ని వారాల పాటు ఉపన్యసించాడు. ఆయన చివరకు, 1545 నవంబర్ 17వ తేదీ మంగళవారం నాడు, ఆదికాండము గ్రంథంపై తాను పదేళ్లుగా చేస్తున్న కృషిని ఈ మాటలతో ముగించారు: “ఇదే ఆదికాండము అనే మధురమైన గ్రంథం. నా తర్వాత ఇతరులు దీనిని మరింత మెరుగ్గా పూర్తి చేసేందుకు మన ప్రభువైన దేవుడు దీనిని వారికి అనుగ్రహించుగాక. నేను ఇంతకంటే ఎక్కువ చేయలేను. నేను బలహీనుడను. దేవుడు నాకు సుఖమయమైన ముగింపును ప్రసాదించాలని నా కోసం ప్రార్థించండి.”
లూథర్ అనారోగ్యంతో, బలహీనంగా ఉన్నప్పటికీ, అతను ఇంకా పోరాటపటిమతోనే ఉన్నాడు. 1546 జనవరిలో, తాను మరణించడానికి కొన్ని వారాల ముందు, అతను లూవెయిన్ వేదాంతులకు వ్యతిరేకంగా ఒక గ్రంథాన్ని ప్రారంభించాడు. ఒక వేదాంతికి, ఒక వృద్ధునికి తగని విధంగా వారిపై తాను తీవ్రంగా ఆగ్రహించానని, "కానీ చివరి శ్వాసతో అయినా సరే, సైతాను యొక్క రాక్షసులను ఎదిరించాలి!" అని అతను వివరించాడు.
ఫిబ్రవరి 7న, సోదరులైన ఇద్దరు కౌంట్ల మధ్య ఉన్న విభేదాలను పరిష్కరించడంలో సహాయపడటానికి లూథర్ తన మూడవ పర్యటనలో భాగంగా ఐస్లెబెన్లో ఉన్నారు. అక్కడ ఉన్నప్పుడు, అతను తన భార్యకు సరదాగా, పరిహాస ధోరణిలో ఇలా రాశాడు:
నా ప్రియమైన భార్య కేథరీన్ లూథర్కు, విట్టెన్బర్గ్లో వైద్యురాలు మరియు స్వీయ-బాధపరురాలైన నా దయగల మహిళా, ప్రభువునందు కృప మరియు శాంతి కలుగుగాక! ప్రియమైన కేటీ, జాన్ మరియు స్మాల్ కాటెకిజం చదువు, దాని గురించి నువ్వు ఒకప్పుడు ఇలా అన్నావు: నిజానికి, ఈ పుస్తకంలోని ప్రతిదీ నా గురించే చెప్పబడింది. ఎందుకంటే, నీ దేవుడు సర్వశక్తిమంతుడు కానట్టుగా, ఈ ముసలివాడు ఉప్పునీటిలో మునిగినా, పొయ్యిలో ఊపిరాడక చనిపోయినా, లేదా వోల్ఫ్ యొక్క పక్షుల ఆవరణలో చిక్కుకుపోయినా పదిమంది డాక్టర్ మార్టిన్లను సృష్టించలేనట్టుగా, నువ్వు ఆయన చింతలను నీ మీద వేసుకోవాలని చూస్తున్నావు. నీ చింతలతో నన్ను ప్రశాంతంగా ఉండనివ్వు! నీకంటే మరియు దేవదూతలందరికంటే నాకు ఒక శ్రేష్ఠమైన సంరక్షకుడు ఉన్నాడు. ఆయనే పశువుల తొట్టిలో పడుకొని కన్య రొమ్ము పాలు తాగుతూ, అదే సమయంలో సర్వశక్తిమంతుడైన తండ్రియగు దేవుని కుడిచేతి వైపున కూర్చుని ఉంటాడు. కాబట్టి విశ్రాంతిగా ఉండు. ఆమేన్.
కాథలిక్కులు మరియు ప్రొటెస్టెంట్లు లూథర్ మరణ వార్త కోసం ఎదురుచూశారు—కాథలిక్కులు అతను చెప్పింది తప్పు అని నిరూపించడానికి ఒక భయంకరమైన మరణం సంభవించాలని ఆశించగా, ప్రొటెస్టెంట్లు అతను చెప్పింది సరైనదని నిరూపించడానికి ఒక విజయవంతమైన మరణం సంభవించాలని ఆశించారు. లూథర్ జీవితంలో అనేక గొప్ప సంఘటనలు ఉన్నాయి, కానీ అతని చివరి కొన్ని రోజుల కన్నా గొప్పది ఏదీ లేదు. అతను చనిపోవడానికి రెండు రోజుల ముందు, తన మరణశయ్య పక్కన దొరికిన కొన్ని పంక్తులను లాటిన్లో రాశాడు. వాటిలో కొంత భాగం ఇలా ఉంది, “ప్రవక్తలతో కలిసి వంద సంవత్సరాలు సంఘాలకు నాయకత్వం వహించనిదే, తాను పవిత్ర గ్రంథాలను తగినంతగా రుచి చూశానని ఎవరూ నమ్మకూడదు.” దీని తరువాత జర్మన్ భాషలో “మనం బిచ్చగాళ్లం” అనే మాటలు, మరియు మళ్ళీ లాటిన్లో, “అది 113” అని ఉన్నాయి. ఆ మాటలతో, లూథర్ తన జీవితాన్ని ఒక సత్యవాదిగా సముచితంగా మరియు వినయంగా సంగ్రహించాడు.
సంస్కర్త మరియు వేదాంతి. అది అతను చేసినది కాదు, అతని ద్వారా దేవుడు చేసినదే ముఖ్యం. అతను ఒక బిచ్చగాడు. అది నిజం.
మార్టిన్ లూథర్, అరవై రెండు సంవత్సరాల క్రితం తాను జన్మించిన ఐస్లెబెన్లోని ఇంటికి కేవలం కొన్ని అడుగుల దూరంలో, 1546 ఫిబ్రవరి 18వ తేదీ తెల్లవారుజామున మరణించారు. ఆయన మంచం చుట్టూ జనం గుమిగూడి ఓదార్చడానికి ప్రయత్నిస్తుండగా, ఆయన, “దేవుడు లోకాన్ని ఎంతగానో ప్రేమించి, తన ఏకైక కుమారుడిని ఇచ్చాడు” అని పదే పదే చెబుతూనే ఉన్నారు. ఆయనకు లభించిన ఓదార్పు, తాను దేవుని కోసం చేసిన దానిలో కాదు, దేవునిపై ఆయనకున్న ప్రేమలో కాదు, కానీ తన పాపాల కోసం తన ఏకైక కుమారుడిని మరణించడానికి అప్పగించేంతగా దేవుడు తనపై చూపిన ప్రేమలో ఉంది. లూథర్ తన జీవితాన్ని కేవలం లేఖనాలను, కేవలం క్రీస్తును, కేవలం విశ్వాసం ద్వారా పొందే కృపను బోధించడానికి మరియు ఉపదేశించడానికి అంకితం చేశారు. ఆయన చెప్పిన ఒక గొప్ప సందేశం ఏమిటంటే, “ఒక క్రైస్తవుని జీవితం, దేవుడు క్రీస్తులో స్థాపించిన కరుణ అనే జీవనరేఖతో ముడిపడి ఉంటుంది. అందువల్ల, దేవుణ్ణి ప్రసన్నం చేసుకోవాలనే ఉద్దేశ్యంతో చేసిన సత్కార్యాల యోగ్యతతో కాకుండా, కేవలం విశ్వాసంతోనే ఒక క్రైస్తవుడు నిజంగా జీవిస్తాడు.” లూథర్ యొక్క చిరకాల మిత్రుడు, అప్పుడు హాలేలో పాస్టర్గా ఉన్న జస్టస్ జోనాస్ ఇలా అడిగారు, “పూజ్య తండ్రీ, మీరు క్రీస్తులోను, మీరు బోధించిన సిద్ధాంతాలలోను స్థిరంగా మరణిస్తారా?” “అవును,” అని ఆ స్పష్టమైన స్వరం చివరిసారిగా బదులిచ్చింది.
ఓబర్మాన్ తన లూథర్ జీవిత చరిత్రను ఇలా ముగించాడు: “మధ్యయుగపు మరణ స్మృతి ప్రకారం, జీవితం మధ్యలో మనం మృత్యువుచే చుట్టుముట్టబడి ఉంటాము. లూథర్ యొక్క విశ్వాసం దీనిని బలంగా తలక్రిందులు చేయడానికి అతనికి వీలు కల్పించింది: ‘మరణం మధ్యలో మనం జీవితంచే చుట్టుముట్టబడి ఉంటాము.’” మార్టిన్ లూథర్ను 1546 ఫిబ్రవరి 22న విట్టెన్బర్గ్లోని కాజిల్ చర్చిలో ప్రసంగ వేదిక ముందు ఖననం చేశారు. అది ఒక సముచితమైన ప్రదేశం. ఆ ప్రసంగ వేదికే అతని జీవితకాలపు కార్యక్షేత్రం. అతను దైవ వాక్య ప్రబోధకుడు.
మరియు ఆయన అంతం వరకు విశ్వాసపాత్రుడిగా ఉన్నాడు.
గమనికలు
గమనికలు
1. మార్క్ యు. ఎడ్వర్డ్స్ జూనియర్, లూథర్ చివరి యుద్ధాలు: రాజకీయాలు మరియు వాదోపవాదాలు 1531–46 (మిన్నియాపాలిస్: ఫోర్ట్రెస్, 2005), 10.
2. హెచ్.జి. హైలే, లూథర్: జీవిత చరిత్రలో ఒక ప్రయోగం (గార్డెన్ సిటీ, ఎన్.వై.: డబుల్డే, 1980); ఎడ్వర్డ్స్, లూథర్ చివరి పోరాటాలు; మార్టిన్ బ్రెచ్ట్, మార్టిన్ లూథర్: చర్చి పరిరక్షణ, 1532–1546 (మిన్నియాపాలిస్: ఫోర్ట్రెస్, 1993).
3. హైకో ఎ. ఓబర్మాన్, లూథర్: దేవునికి మరియు సైతానుకు మధ్య మనిషి (డబుల్డే, 1992), 328. ఓబర్మాన్ పుస్తకం రోలాండ్ హెచ్. బెయింటన్ జ్ఞాపకార్థం అంకితం చేయబడింది, "అట్లాంటిక్కు ఇరువైపులా ఉన్న సంస్కరణవాద విద్యార్థుల తరతరాలకు మార్టిన్ లూథర్ను సజీవంగా నిలిపిన లోతైన పరిశీలన మరియు శక్తివంతమైన ప్రదర్శన అనే బహుమతులను ఆయన మిళితం చేశారు." లూథర్ నుండి నేను ఉదహరించిన వాక్యాలు LW నుండి లేదా పాదసూచికలుగా పేర్కొన్న ద్వితీయ మూలాల నుండి తీసుకోబడ్డాయి. ఈ ద్వితీయ మూలాల పాదసూచికలు, లూథర్ రచనల యొక్క వివిధ జర్మన్ సంచికల నుండి ఆ వాక్యాలు ఎక్కడ ఉన్నాయో తెలియజేస్తాయి.
4. కిట్టెల్సన్, లూథర్ ది రిఫార్మర్, 241.
5. LW, 54:30. లూథర్ రచనల సంపుటి 54లో 'టేబుల్ టాక్' ఉంది. ఇది విట్టెన్బర్గ్లోని పూర్వ అగస్టీనియన్ మఠమైన లూథర్ ఇంట్లో విందు అతిథులతో లూథర్ జరిపిన సంభాషణల సంకలనం. ఇక్కడ లూథర్ తన నిజాయితీ, సహజమైన మరియు తరచుగా హాస్యభరితమైన వ్యాఖ్యలలో అత్యుత్తమంగా (మరియు కొన్నిసార్లు అత్యంత అధ్వాన్నంగా) కనిపిస్తాడు. 'టేబుల్ టాక్'ను, వాస్తవానికి, జాగ్రత్తగా ఉపయోగించాలి, ఎందుకంటే ఇది నేరుగా లూథర్ నుండి కాకుండా, అతని మాటలను నమోదు చేసిన స్నేహితులు మరియు విద్యార్థుల నుండి వచ్చింది. కానీ, రోలాండ్ బెయింటన్ వ్రాసినట్లుగా, "ఈ విషయాన్ని గుడ్డిగా తిరస్కరించకూడదు. తరచుగా ఇది చాలా ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది మరియు నిజమైన లూథర్ స్వరం ధ్వనిస్తుంది" (స్టడీస్ ఆన్ ది రిఫార్మేషన్ [బోస్టన్: బీకన్, 1963], 99). లూథర్ యొక్క 'టేబుల్ టాక్' ఈ అధ్యాయానికి ప్రత్యేకంగా ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే ఇది వృద్ధ లూథర్ (1531–44) నుండి వచ్చింది.
6. బెయింటన్, హియర్ ఐ స్టాండ్, 292.
7. అదే గ్రంథంలో, 300.
8. మార్టిన్ బ్రెచ్ట్, మార్టిన్ లూథర్: చర్చి పరిరక్షణ, 1532–1546 (మిన్నియాపాలిస్: ఫోర్ట్రెస్, 1993), xii. బ్రెచ్ట్ యొక్క మొదటి రెండు సంపుటాలకు మార్టిన్ లూథర్: సంస్కరణకు అతని మార్గం, 1483–1521 (1985) మరియు మార్టిన్ లూథర్: సంస్కరణను రూపొందించడం మరియు నిర్వచించడం, 1521–1532 (1990) అని శీర్షికలు ఉన్నాయి.
9. బ్రెచ్ట్, చర్చి పరిరక్షణ, xii.
10. LW , 54:7.
11. అదే గ్రంథంలో, 54:20.
12. హైలే, లూథర్, 259.
13. బ్రెచ్ట్, చర్చి పరిరక్షణ, 235.
14. LW , 54:8.
15. బ్రెచ్ట్, చర్చి పరిరక్షణ, 236.
16. హైలే, లూథర్, 90–91.
17. రోలాండ్ హెచ్. బెయింటన్, “లూథర్ ఆన్ బర్డ్స్, డాగ్స్ అండ్ బేబీస్,” ఇన్ స్టడీస్ ఆన్ ది రిఫార్మేషన్, 67–74 చూడండి.
18. హైలే, లూథర్, 264.
19. అదే గ్రంథంలో, 262.
20. అదే గ్రంథంలో, 219.
21. LW, సంపుటి 43: భక్తి రచనలు II, సం. గుస్తావ్. కె. వీంకే (ఫిలడెల్ఫియా: ఫోర్ట్రెస్, 1968), 173.
22. అదే గ్రంథంలో, 43:297–98.
23. మార్టిన్ లూథర్ యొక్క ప్రాథమిక వేదాంత రచనలు, సం. తిమోతి ఎఫ్. లల్ (మిన్నియాపాలిస్: ఫోర్ట్రెస్, 1989), xvii.
24. మార్టిన్ లూథర్, వర్డ్ అండ్ సాక్రమెంట్, 38:11–21, హైలే, లూథర్: యాన్ ఎక్స్పెరిమెంట్ ఇన్ బయోగ్రఫీ, 209లో ఉదహరించబడింది.
25. మార్టిన్ లూథర్, స్మాల్కాల్డ్ ఆర్టికల్స్, ది బుక్ ఆఫ్ కాంకర్డ్: ది కన్ఫెషన్స్ ఆఫ్ ది ఎవాంజెలికల్ లూథరన్ చర్చ్ లో, సంపాదకుడు మరియు అనువాదకుడు థియోడర్ జి. టాప్పర్ట్ (ఫిలడెల్ఫియా: ఫోర్ట్రెస్, 1959), 289.
26. LW, 44:165.
27. LW, 54:22–23.
28. అదే గ్రంథంలో, 54:165.
29. ఓబర్మాన్, లూథర్: దేవునికి మరియు సైతానుకు మధ్య మనిషి, 305.
30. బెయింటన్, హియర్ ఐ స్టాండ్, 255.
31. మార్టిన్ లూథర్ యొక్క ప్రాథమిక వేదాంత రచనలు, 119.
32. ఓబర్మాన్, లూథర్: దేవునికి మరియు సైతానుకు మధ్య మనిషి, 173.
33. అదే గ్రంథంలో, 166. “ఈ ఉపన్యాసాలు లూథర్ యొక్క విశ్వాస ప్రపంచానికి పరిచయంగా ఉపయోగపడటానికి అర్హమైనప్పటికీ, యువ లూథర్పై ఉన్న ఆసక్తి కారణంగా అవి దాదాపుగా మరుగున పడిపోయాయి” (167). మార్టిన్ బ్రెచ్ట్ ఇలా వ్రాశాడు, ఆదికాండంపై లూథర్ యొక్క గొప్ప ఉపన్యాసాలు “నిస్సందేహంగా లూథర్ యొక్క పరిణతి చెందిన వేదాంతశాస్త్రానికి స్మారక పత్రాలు, మరియు అవి అతని జీవితంలోని చివరి దశాబ్దపు పరిణామాలు, సమస్యలు మరియు సంఘర్షణలలో అతని భాగస్వామ్యాన్ని కూడా ప్రతిబింబిస్తాయి” (136).
34. LW, 54:289.
35. అదే గ్రంథంలో, 54:409.
36. అదే గ్రంథంలో, 54:428.
37. "అవమానకరమైన వ్యాఖ్యలు సర్వసాధారణంగా ఉన్న ప్రపంచంలో లూథర్ స్త్రీ జాతికి గట్టి రక్షకుడు" (హైలే, లూథర్, 270).
38. LW , 54:206.
39. అదే గ్రంథంలో, 54:235–36.
40. బెయింటన్, హియర్ ఐ స్టాండ్, 286.
41. బ్రెచ్ట్, ది ప్రిజర్వేషన్ ఆఫ్ ది చర్చ్, 265లో ఉదహరించబడింది.
42. LW , 54:158.
43. అదే గ్రంథంలో, 54:73–74.
44. అదే గ్రంథంలో, 54:213.
45. అదే గ్రంథంలో, 54:75.
46. అదే గ్రంథంలో, 54:393.
47. అదే గ్రంథంలో, 54:292.
48. తిమోతి కెల్లర్, ప్రార్థన: దేవునితో భక్తి మరియు సాన్నిహిత్యాన్ని అనుభవించడం (న్యూయార్క్: డట్టన్, 2014), 271.
49. LW, 43:247, 249.
50. హైలే, లూథర్, 53.
51. మార్టిన్ లూథర్ యొక్క ప్రాథమిక వేదాంత రచనలు, 409లో ఉదహరించబడింది.
52. LW, 54:272.
53. జరోస్లావ్ పెలికాన్, ది మెలోడీ ఆఫ్ థియాలజీ: ఎ ఫిలసాఫికల్ డిక్షనరీ (కేంబ్రిడ్జ్, మాస్.: హార్వర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, 1988), 157.
54. లూథర్, స్మాల్కాల్డ్ ఆర్టికల్స్, ది బుక్ ఆఫ్ కాంకర్డ్ (1959), 315.
55. మార్టిన్ లూథర్ యొక్క ప్రాథమిక వేదాంత రచనలు, xiii.
56. LW, 54:84.
57. అదే గ్రంథంలో, 54:93.
58. ఎడ్వర్డ్స్, లూథర్ చివరి యుద్ధాలు, 6.
59. హైలే, లూథర్, 161.
60. క్లైడ్ మాన్స్చ్రేక్, మెలాంచ్థాన్: ది క్వైట్ రిఫార్మర్ (న్యూయార్క్: అబింగ్డన్, 1958), 275.
61. హైలే, లూథర్: జీవిత చరిత్రలో ఒక ప్రయోగం, 164.
62. ఎడ్వర్డ్స్, లూథర్ చివరి యుద్ధాలు, 143, 162.
63. అదే గ్రంథంలో, 152.
64. కిట్టెల్సన్, లూథర్ ది రిఫార్మర్, 259.
65. ఎరిక్ డబ్ల్యూ. గ్రిట్ష్, మార్టిన్: గాడ్స్ కోర్ట్ జెస్టర్; లూథర్ ఇన్ రెట్రోస్పెక్ట్ (ఫిలడెల్ఫియా: ఫోర్ట్రెస్, 1983), 82.
66. LW , 54:470.
67. ఎడ్వర్డ్స్, లూథర్ చివరి యుద్ధాలు, 155లో ఉదహరించబడింది.
68. LW, 33:19.
69. ఎడ్వర్డ్స్, లూథర్ చివరి యుద్ధాలు, 163.
70. LW, 43:219, 241.
71. ఎడ్వర్డ్స్, లూథర్ చివరి యుద్ధాలు, 98.
72. అదే గ్రంథంలో, 122.
73. LW, 54:340.
74. అదే గ్రంథంలో, 54:426.
75. గ్రిట్ష్, మార్టిన్: గాడ్స్ కోర్ట్ జెస్టర్, 83.
76. LW, 54:311.
77. అదే గ్రంథంలో, 54:440.
78. బ్రెచ్ట్, చర్చి పరిరక్షణ, 144.
79. హైలే, లూథర్, 101.
80. LW, 54:111.
81. ఓబర్మాన్, లూథర్: దేవునికి మరియు దెయ్యానికి మధ్య మనిషి, 47.
82. LW, 54:186.
83. అదే గ్రంథంలో, 54:402.
84. గ్రిట్ష్, మార్టిన్: గాడ్స్ కోర్ట్ జెస్టర్, 82.
85. LW , 54:405.
86. హైలే, లూథర్, 185.
87. LW, 34:338.
88. LW, 54:96.
89. హైలే, లూథర్, 188.
90. ఓబర్మాన్, లూథర్: దేవునికి మరియు సైతానుకు మధ్య మనిషి, 72.
91. హైలే, లూథర్, 217.
92. అదే గ్రంథంలో, 302.
93. అదే గ్రంథంలో.
94. లూథర్ చెప్పినది, 3:1541.
95. అదే గ్రంథంలో, 3:1542.
96. హైలే, లూథర్, 300.
97. ఓబర్మాన్, లూథర్: దేవునికి మరియు సైతానుకు మధ్య మనిషి, 311.
98. లూథర్ యొక్క ఎనిమిది నెలల కుమార్తె ఎలిజబెత్ 1528 ఆగస్టు 3న మరణించింది.
99. LW, 54:432–33.
100. బ్రెచ్ట్, చర్చి పరిరక్షణ, 143.
101. LW, సంపుటి 41: చర్చ్ అండ్ మినిస్ట్రీ III, సం. ఎరిక్ W. గ్రిట్ష్ (ఫిలడెల్ఫియా: ఫోర్ట్రెస్, 1966), 164.
102. ఓబర్మాన్, లూథర్: దేవునికి మరియు సైతానుకు మధ్య మనిషి, 265.
103. అదే గ్రంథంలో, 269.
104. LW, 54:255.
105. అదే గ్రంథంలో, 54:351.
106. అదే గ్రంథంలో, 54:83.
107. అదే గ్రంథంలో, 54:281.
108. అదే గ్రంథంలో, 54:448.
109. హైలే, లూథర్, 321.
110. అదే గ్రంథంలో, 324.
111. ఎడ్వర్డ్స్, లూథర్ చివరి యుద్ధాలు, 201.
112. లూథర్ చెప్పినది, 3:1545.
113. ఓబర్మాన్, లూథర్: దేవునికి మరియు సైతానుకు మధ్య మనిషి, 167.
114. గ్రిట్ష్, మార్టిన్: గాడ్స్ కోర్ట్ జెస్టర్, 75.
115. ఓబర్మాన్, లూథర్: దేవునికి మరియు సైతానుకు మధ్య మనిషి, 3.
116. అదే గ్రంథంలో, 330.